icon-close

Feuille ouverte (1915)

Pierre Reverdy

Wie zich op het pad van ontdekking van Reverdy begeeft, kan er zeker van zijn een mooi avontuur te beleven, bijzondere personages te ontmoeten en steeds nieuwe zijwegen te vinden die, uiteindelijk, ons altijd terug naar onszelf brengen.

Lees dit gedicht in het Nederlands
icon-close

Geopend blad

Van hoger dan het venster valt het zachte licht
Een hand wordt aarz'lend uitgestoken
en ogen naar beneên gericht
Iemand loopt voorbij

Tussen twee muren, hoog tot aan de schouders
en hoofden die er zachtjes praten,
weet men niet wat er is geschied
Maar in de morgen ziet men nog de hand
met gouden lichtstraal en een druppel water
of een ring

Vertaling: Mirjam H. Teunissen; uit: Pierre Reverdy, Ouvres Complètes, Uitgeverij Flammario

icon-close

Beluister dit gedicht in het Frans.
Stem: Céline Zaepffel

Ontdek dit gedicht in een minuut
icon-close

Ontdek dit gedicht in een minuut

Pierre Reverdy is wellicht niet de eerste naam die in ons opkomt als we aan de Franse poëzie denken. Toch zodra we beginnen over zijn leven en oeuvre te lezen, zien we dat hij een enorme invloed heeft gehad—niet alleen op zijn tijdgenoten én in Frankrijk, maar ook vandaag nog steeds en ver buiten de grenzen van zijn geboorteland. Des te meer zijn we trots in Leiden dat we één van zijn gedichten op de façade van een gebouw als straatpoëzie kunnen bewonderen. In al zijn gedichten tracht Reverdy 'de sublieme eenvoud van de werkelijkheid' uit te drukken. Het gedicht "Feuille ouverte" is bij uitstek een inspirerend voorbeeld daarvan.

Meer weten? Je kunt op deze website het gedicht beluisteren, je verdiepen in de totstandkoming en de maker en ontdekken wat Leidenaren ervan vinden.

icon-close
Pierre Reverdy

Pierre Reverdy

Narbonne 1889 - Solesmes 1960

Volgens Reverdy zijn biografische gegevens over een artiest niet van belang als het om zijn oeuvre gaat. Het individuele, persoonlijke, moet plaats maken voor het universele, wil de dichter de lezer raken. Toch zijn we een beetje benieuwd naar de mens achter de artiest.

Jeugd

Pierre Reverdy werd twee dagen na zijn geboorte ingeschreven in het gemeentelijke register, als 'zoon van een onbekende vader en moeder'. Zijn ouders hadden een verhouding, er speelde nog een andere relatie. Zes jaar later trouwden ze alsnog en werd Reverdy erkend door zijn vader, zijn moeder deed dat pas toen hij 21 was. Een jaar eerder was hij van Narbonne naar Parijs vertrokken, waar hij zestien jaar zou blijven. In 1926 bekeerde hij zich tot katholicisme en vertrok naar Solesmes, op het Franse platteland. Daar zou hij tot aan zijn dood zou blijven.

Werk

De bloeitijd van zijn artistieke leven had hij in Parijs. Hier leerde hij andere kunstenaars kennen en ontmoette hij Coco Chanel, met wie hij de rest van zijn leven in contact bleef. Reverdy inspireerde ook anderen: André Breton, auteur van het Manifeste du surréalisme, beschouwde Reverdy als voorganger en dichter Philippe Soupault zag Reverdy als de grootste dichter van zijn tijd. Ook beeldende kunstenaars waren gecharmeerd door Reverdy's poëzie. Hij werkte onder andere samen met Picasso, Matisse, Braque en Gris. Naast kunstboeken, gedichten en een aantal romans, heeft Reverdy meerdere theoretische werken geschreven over poëzie en het verband tussen poëzie en beeldende kunst.

Waar gaat dit gedicht over?
icon-close

Waar gaat dit gedicht over?

Qua vorm weerspiegelt dit gedicht de invloed die het kubisme op Reverdy had. De vorm van de verzen is namelijk afgestemd op de inhoud van het gedicht. De openingszin is, typisch voor Reverdy, eenvoudig en toch majestueus: 'Van hoger dan het venster valt het zachte licht'. Vervolgens springt de tekst in: 'een hand wordt aarzelend uitgestoken en ogen naar beneden gericht'. Het is alsof de beweging in de tekst de ruimte wil laten voor het licht dat van boven komt. En, dan komt het: 'iemand loopt voorbij'. Deze kortste alinea staat in het midden van het gedicht, tussen twee grotere gehelen en suggereert de passage—wellicht tussen de toeschouwer en de voorbijgangers, tussen het hogere en het aardse?

Daar beneden zien we 'hoofden die er zachtjes praten' maar we weten niet waarover: 'weet men niet wat er is geschied'. Het blijft geheim! Weten we toch nooit wat er zich werkelijk afspeelt voorbij de begrenzing van de woorden? En dan komt het laatste vers: 'maar in de morgen ziet men nog de hand / met gouden lichtstraal en een druppel water of een ring'. Misschien maakt het niet uit dat we niet alle antwoorden weten—de schoonheid, de hoop en het verlangen om te blijven proberen tot het geheim door te dringen zijn er nog steeds: 'in de morgen', als symbool van een nieuw begin (?); 'de hand' die naar de andere reikt (?); 'lichtstraal' en 'water', als bronnen van het leven (?); 'ring' die wellicht naar een verbintenis verwijst—tussen twee mensen, tussen het aardse en het onzichtbare...?

Veel interpretaties zijn mogelijk en dat is het bijzondere van Reverdy: hij geeft eenieder de vrijheid om het gedicht als het ware af te maken. Zo creëert de dichter een intieme sfeer die de voorwaarde is voor wat Reverdy een 'emotionele schok' noemt. Deze is echter absoluut vrij van persoonlijke emoties: ze maken plaats voor het universele dat de dichter en de lezer als gezamenlijk goed delen. In deze ontmoeting tussen de dichter en de lezer wordt de 'sublieme eenvoud van de werkelijkheid' geopenbaard.

Ontstaan van dit gedicht
icon-close

Ontstaan van het gedicht

Reverdy schreef Feuille ouverte in 1915, als jonge twintiger. Het was in veel opzichten een uitdagende tijd: Frankrijk was verwikkeld in de Eerste Wereldoorlog en als beginnende artiest was hij op zoek naar zijn eigen klank. Reverdy woonde in Parijs, in het beroemde ateliercomplex Bateau-Lavoir in Montmartre, dat een ontmoetingsplek was voor bekende kunstenaars als Henri Matisse, Pablo Picasso, Georges Braque, Juan Gris, André Breton, Guillaume Apollinaire en Louis Aragon. Zij wisselden ideeën uit over kubisme, surrealisme en dadaïsme.

Pierre Reverdy was een discrete, zachte persoonlijkheid en raakte bevriend met veel andere kunstenaars. Hij gebruikte soms surrealistische en kubistische elementen in zijn poëzie, maar bleef toch vooral een eenling met een eigen stijl. De essentie van zijn poëzie was 'de sublieme eenvoud van de werkelijkheid'. Feuille ouverte is daarvan een prachtig voorbeeld: kort en krachtig, nodigt het ons uit om deze sublieme eenvoud van het moment te beleven en bewonderen. Hij nam het op zijn bundel Le cadran quadrillé (1915).

Ik heb een verhaal bij dit gedicht
icon-close

Ik heb een verhaal bij dit gedicht

Heeft dit gedicht een speciale betekenis voor jou? Herinner je nog wanneer je het voor het eerst hoorde bijvoorbeeld? Of ben je het ooit ergens onverwachts tegengekomen? Laat het ons weten op muurgedichten@taalmuseum.nl! We voegen jouw verhaal graag toe aan deze website.

Dit gedicht in Leiden
icon-close

Pierre Reverdy in Leiden

Foto Inge Harsten

Dit muurgedicht is sinds 1994 te vinden op gebouw ‘De Volharding’, Haven 3A in Leiden. Het was het 20e muurgedicht dat door Stichting TEGEN-BEELD is gerealiseerd. In 2007 is het gerestaureerd. Het gedicht werd voorgesteld door een vrouw die tegenover dit pand woonde. Zij was een grote liefhebber van de poëzie van Pierre Reverdy en Feuille ouverte is haar lievelingsgedicht. Zij vond het zo mooi dat zij het heel graag elke dag vanuit haar huis opnieuw wilde ervaren.

De volharding

De Volharding was vroeger een scheepvaartbedrijf en tevens het vertrekpunt voor boten die van Leiden naar Amsterdam vaarden, in de tijd dat er nog geen treinen waren. De geschikte plek dus voor dit gedicht, dat ons immers ook naar nieuwe— innerlijke—bestemmingen laat varen. Op deze reis, moeten we ook volharden. De beloning daarvoor is mooi: samen met de dichter, verlangend naar het onbekende, krijgen we een mogelijkheid om de 'simpele en sublieme werkelijkheid' te proeven.
 

Betekenis voor een groep
icon-close

Pierre Reverdy en Narbonne

Pierre Reverdy groeide op in Narbonne. Als eerbetoon bracht Stichting TEGEN-BEELD in februari 2006 het gedicht Les murs de la ville aan op een muur van het conservatorium van Narbonne. Ook van de dichter Trenet, tevens afkomstig uit Narbonne, werd een muurgedicht gerealiseerd in de havenstad.

Citaten
icon-close

Citaten

Reverdy’s poëzie zijn de combinatie van een intense innerlijkheid en een overvloed aan sensuele data. De dichter lijkt verdampt te zijn in een spookland dat hij zelf gecreëerd heeft, alsof Reverdy de ruimte van het gedicht leeggemaakt heeft om er de lezer plaats te laten nemen

Uitgever Paul Auster

J'ai tellement besoin de temps pour ne rien faire, qu'il ne m'en reste plus assez pour travailler.
Ik heb zoveel behoefte aan tijd om niets te doen dat er geen meer rest om te werken.

Pierre Reverdy. Vertaling: Jeanna Malokos

Quand le succès fera un pas vers toi, recule de deux.
Wanneer het succes één stap naar jou maakt, maak er twee terug.

Pierre Reverdy. Vertaling: Jeanna Malokos

Il n’y a pas d’amour, il n’y a que des preuves d’amour.
De liefde bestaat niet, alleen de bewijzen daarvan.

Pierre Reverdy. Vertaling: Jeanna Malokos

Etre ému, c'est respirer avec son coeur.
Ontroerd zijn is ademhalen met het hart.

Pierre Reverdy. Vertaling: Jeanna Malokos

On est orgueilleux par nature, modeste par nécessité.
Men is ijdel van natuur, bescheiden uit noodzaak.

Pierre Reverdy. Vertaling: Jeanna Malokos

L'homme est une bête féroce par elle-même apprivoisée.
De mens is een wild dier dat zichzelf getemd heeft.

Pierre Reverdy. Vertaling: Jeanna Malokos

Rien ne vaut d'être dit en poésie que l'indicible, c'est pourquoi l'on compte beaucoup sur ce qui se passe entre les lignes.
In een gedicht niets is waard om gezegd te worden—alleen het onzegbare. Dit is waarom men veel rekent op wat er zich tussen de lijnen afspeelt.

Pierre Reverdy. Vertaling: Jeanna Malokos

Le merveilleux n'est pas ici ou là, il est en façe, toujours en façe. Inutile de regarder ailleurs, ni plus haut ni plus bas.
Het wonderlijke bevindt zich niet hier of daar, het staat altijd recht vóór ons. Onnodig om elders te kijken, noch hoger noch lager

Pierre Reverdy. Vertaling: Jeanna Malokos

Wist je dat?
icon-close

Wist je dat?

  • Pierre Reverdy verliet school toen hij zestien jaar was.
     
  • Reverdy heeft een levenslange relatie met Coco Chanel gehad.
     
  • Volgens bevriende artiesten was Reverdy heel teder van natuur, maar kon hij opeens heel boos worden.
     
  • Reverdy heeft zelf een huisje in Solesmes gebouwd - tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen zijn eigenlijke huis door Duitsers bezet werd.
     
  • Ook musici waren door Reverdy geïnspireerd, onder andere Henri Barraud, Betsy Jolas en René Leibowitz. Tot nu toe zijn er in totaal negentien gedichten van Reverdy op muziek gezet. André Jolivet schreef in 1927 muziek voor zang en piano bij Feuille ouverte.
     
  • Reverdy was een felle tegenstander van het nazisme en wilde geen boeken uitgeven tijdens de oorlog.
     
  • In Solesmes, de plaats waar Reverdy zijn laatste 34 jaar heeft doorgebracht, heeft de lokale bibliotheek een aparte afdeling (Espace Reverdy), aan de dichter gewijd. De Bibliotheek heeft ook vijf kunstenaarsboeken van Reverdy in haar bezit. Tevens is er een groep van liefhebbers van Reverdy's poëzie gecreëerd, Les amis de Reverdy.
Read this poem in English
icon-close

Feuille ouverte

La lueur vient de plus haut que la fenêtre

             Il y a une main timide qui s'avance

             Et un regard qui tombe jusqu'en bas

                          Quelque'un passe

Entre les deux murs qui montent jusqu'aux épaules

et les têtes qui parlent doucement

on ne sait pas ce qu'il y a

Mais au matin on voit encore la main

avec un rayon doré et une goutte d'eau

ou une bague

Read this poem in English
icon-close

Flower in bloom

The light is coming from above the window
There's a timid hand advancing
and a glance that falls down below
Someone passing

Between the two walls which rise up to the shoulders
and the heads which are talking quietly
one doesn't know what the matter is
But in the morning one still sees the hand
with a ray of golden light and a drop of water
or a ring

Translation: James Brockway

Lisez ce poème en français
icon-close

Feuille ouverte

La lueur vient de plus haut que la fenêtre
Il y a une main timide qui s'avance
Et un regard qui tombe jusqu'en bas
Quelque'un passe

Entre les deux murs qui montent jusqu'aux épaules
et les têtes qui parlent doucement
on ne sait pas ce qu'il y a
Mais au matin on voit encore la main
avec un rayon doré et une goutte d'eau
ou une bague

Meer weten?
icon-close

Meer weten?

Dit gedicht is geschreven door Jeanna Malokos in samenwerking met het Taalmuseum. Daarbij is gebruik gemaakt van de volgende bronnen:

  • 'Dicht op de muur' (deel 1 en deel 2), Marleen van der Weij, uitgegeven door Burgersdijk&Niermans, Leiden.
  • 'Cette émotion appelée poésie', Pierre Reverdy, uitgegeven door Flammarion, 1974
  • 'La liberté des mers, Sable mouvant et autres poèmes', Pierre Reverdy, uitgegeven door Flammarion, 1978
  • 'Plupart du temps' (deel 1 en 2), Pierre Reverdy, uitgegeven door Gallimard, 1969
  • 'Au soleil du plafond et autres poèmes', Pierre Reverdy, uitgegeven door Flammarion, 1980
  • 'Main d'oeuvre', Pierre Reverdy, uitgegeven door Mercure de France, 1949
  • 'Pierre Reverdy', Mary Ann Caws, uitgegeven door Nyrb/Poets.
  • Bulletin de L'effort moderne, No 32, jaar 1927
  • http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5704174k/f8.item.r=feuille%20ouverte
  • 'Nouvelle poétique de l’intimité chez Pierre Reverdy', Marie -Noëlle Brogly,:
  • http://revistas.ucm.es/index.php/THEL/article/download/41836/39863
  • 'Conversation sur la poésie, Pierre Reverdy, André Breton, Francis Ponge':
  • INA (Institut national de l'audiovisuel:
  • http://www.ina.fr/audio/PHD88023195
  • Meerdere geluidsopnames van Reverdy en zijn tijdsgenoten:
  • http://www.ina.fr/recherche/search?search=Pierre+Reverdy
  • 'Il est entré dans une fureur blanche', Philippe Lançon, (un interview de François Chapon sur Reverdy):
  • http://next.liberation.fr/livres/2010/12/30/il-est-entre-dans-une-fureur-blanche_703676
  • Biographie de Pierre Reverdy:
  • http://philo-lettres.fr/old/litterature_francaise/reverdy.html#rejet_autobiographie
  • Pierre Reverdy, Bibliothèque Nationale de France:
  • http://data.bnf.fr/11921653/pierre_reverdy/
  • 'Aragon lecteur et contemporain de Pierre Reverdy', Bernard Leuilliot:
  • http://louis-aragon-item.org/bernard-leuilliot-aragon-lecteur-et-contemporain-de-reverdy-seminaire--a107350124
  • 'The sublime simplicity of true reality': www.poetryfoundation.org
  • https://www.kb.nl/themas/boekkunst-en-geillustreerde-boeken/collectie-koopman/auteursindex (Pierre Reverdy , Les jockeys camouflés , 1918; Le chant des morts , 1948; La liberté des mers , 1960)
  • Pierre Reverdy, Bibliographie
  • http://lyres.chez.com/reverdy/bibliogrReverdy.htm
  • http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5704174k/f8.item.r=feuille%20ouverte
  • 'Cette émotion appelée poésie' Pierre Reverdy (Flammarion, 1974)
  • 'Mépris de la postérité, Pierre Reverdy, (Flammarion,1974)
  • http://www.doucet-litterature.org/spip.php?article41
  • http://mediatheque.sablesursarthe.fr/17-fonds-patrimonial/fonds-patrimonial/37-pierre-reverdy?showall=1
  • https://www.literairnederland.nl/recensie-pierre-reverdy-ovale-dakraam/
  • https://www.penguin.com.au/books/pierre-reverdy-9781590176795
  • https://www.nyrb.com/products/pierre-reverdy?variant=1094933729
  • 'Pierre Reverdy et les musiciens', Franck Dalmas, p. 286, 287, 294
  • https://www.euppublishing.com/doi/pdfplus/10.3366/nfs.2013.0060
  • http://brahms.ircam.fr/works/work/34888/
  • http://citaten.sharerecipe.net/nl/authors/Pierre-Reverdy-citaten
  • http://www.linternaute.com/citation/3993/j-ai-tellement-besoin-de-temps-pour-ne-rien-faire--qu-il--pierre-reverdy/
  • http://www.proverbes-francais.fr/citations-pierre-reverdy/
  • http://www.mon-poeme.fr/citations-pierre-reverdy/
  • http://citation-celebre.leparisien.fr/citations/46664
  • http://evene.lefigaro.fr/citation/merveilleux-face-toujours-face-inutile-regarder-ailleurs-haut-b-52532.php