Ben Walenkamp

Ben Walenkamp:

Ben Walenkamp: "een hemelsbreed verschil tussen mijn buiten- en binnenkant".

Zonder de initiatieven en het doorzettingsvermogen van Ben Walenkamp zou het met de verschillende activiteiten van de stichting Tegen-Beeld nooit iets geworden zijn. Zijn literaire belangstelling en belezenheid dateren al al van lang geleden. In de onderstaande artikelen is meer te vinden over zijn drijfveren en achtergrond.

Op

Op de koffie bij: Ben Walenkamp

"Ik ben gewoon verknocht aan dit dorp"

Ben Walenkamp is in Warmond geboren, zo'n 60 jaar geleden. Als Warmond deelgemeente van Leiden wordt volgt dit dorp Ben naar de grote stad, volgens hem is Leiden echter een groot dorp want: "deze stad wordt bestuurd door zo'n vijfhonderd mensen, net als een dorp".

Ben Walenkamp is altijd bezig met iets nieuws. Al jong opende hij een galerie in de Nieuwsteeg waar hij later een koffiebar van maakte. Een paar jaar later startte hij een linkse boekhandel in de Pieterskerkchoorsteeg. Lacht: "De boeken gingen vaak voor inkoopsprijs de deur uit, dat hoorde bij het idealisme van die tijd. Dus dat hield ik niet vol".

Ook was het Ben Walenkamp die in 1971 het Jazz-café, "De Twee Spieghels" begon in een voormalige uitdragerij. De jazz heeft hem nooit meer losgelaten. "Maar vroeger was het toch anders. Wij hadden grootmeesters als Dexter Gordon en Ben Webster, de laatste is hier bijna gestorven. Tegenwoordig zijn er zeer goede muzikanten, maar het is niet hetzelfde. Ze zijn er niet in geboren, ik weet niet. Nu komen de mensen voor de gezelligheid naar de muziek, toen meer om te luisteren. Ach, misschien is het mijn leeftijd. Voor goede jazzmuziek zet ik de Belgische radiozender aan, daar wordt nog steeds heel veel goede jazz gespeeld".

Behalve naar jazz luistert Ben ook graag naar klassieke muziek en Gregoriaanse gezangen. 's Avonds is hij meestal thuis en als hij niet naar muziek luistert leest hij het liefst een goed boek. Zes grote boekenkasten staan in de hoge kamer van zijn appartement aan de Nieuwe Rijn. De vele Russische schrijvers herinneren aan een lange reis door Rusland met de Trans-Siberië-express.

In de tachtiger jaren zette hij de sociëteit de Burcht op met een galerie beneden want de gemeente deed zelf niets met die ruimte. Nog steeds laat de gemeente jarenlang ruimten leeg staan, tot groot ongenoegen van velen, waaronder ook Ben die graag een plek zou hebben voor de Stichting Tegenbeeld. Ben Walenkamp is met de Stichting Tegenbeeld de initiator en organisator van de muurgedichten die Leidse blinde muren opsieren. Het boekje dat hiervan is gemaakt is inmiddels een bestseller. Van de tweede druk door Burgersdijk en Niermans is in een maand tijd al de helft verkocht.

Worden het honderd gedichten? "Nee dat is maar een getal. Nu hebben we er een aantal in de Slaaghwijk gemaakt. Ja, ook de Leidse wijken kunnen ermee opgevrolijkt worden, waarom niet?" Dichters hebben zijn hart gestolen. Deze zomer organiseert hij voor de derde keer een dichtersfestival op de Nieuwe Rijn. Na de Mei van Gorter en de sonnetten van Shakespeare is 12 juni waarschijnlijk de Griekse dichter Kavafis aan de beurt om vertolkt te worden door bekende en onbekende Leidenaren.

Als ik vraag wat hij vindt van het cultuurbeleid van de gemeente kijkt hij mij niet-begrijpend aan alsof hij iets gemist heeft en vraagt: "Cultuurbeleid, dat hebben we toch niet". Inderdaad, maar hoe zou dat weer op poten gezet moeten worden? "De Waag is een ideale plek voor het tonen van de beeldende kunst. Voor veel geld is destijds verlichting aangebracht voor dat doel. De Culturele Raad die er vroeger op zolder huisde moet terug, had nooit opgeheven mogen worden. Er moet eindelijk eens een goed cultuurbeleid komen voor deze stad".

Ben Walenkamp heeft ooit geprobeerd een project rond de 75-jarige sterfdag van Van Doesburg te organiseren maar de gemeente werkte in het geheel niet mee. Nu is hij adviseur van de stichting Vierkant in Vierkant die zich sterk maakt voor de Van Doesburg fontein op het stationsplein. "Die fontein moet er komen! Verder denk ik eraan een project met poëzie en beeldende kunst op te zetten. Maar dat is nog heel pril. Het zijn flitsbeelden die in mijn hoofd opkomen. "Maar ik ben nu nog even bezig met denken. Ook over mijn toekomst. Alles op zijn tijd".

(In de Groene Geus van januari 2001)


Op

"Ik ben een dwarsligger"

Ben Walenkamp met TEGEN-BEELD op weg naar het einde

Gisteren onthulde de ambassadeur van Hongarije het 97e muurgedicht van TEGEN-BEELD, A métypont ünnepélye. Het werk van de Hongaarse dichter János Pilinszky siert de gevel op de hoek van de Rijnsburgerweg/Warmonderweg. Het 98e vers, een poëtisch werk van Horatius, werd eind oktober door schilder jan willem bruins aan het Lipsiusgebouw van Universiteit Leiden toevertrouwd. Deze niet-alledaagse volgorde typeert de bedenker van het fenomeen Muurgedichten. Ben Walenkamp is 'anders', on-Leids; hij noemt zichzelf 'een dwarsligger'. Ben Walenkamp bezorgde met zijn idee de stad wel een goudgerande trekpleister!

'Gegroet, vriend'. Open en enthousiaste blik, flamboyant, de witte sjaal en grijze baard wapperend in de wind, de pijp stevig tussen de tanden geklemd. Ben Walenkamp, fietsend door de stad, ten voeten uit. Hij kent de hele wereld, maar weinigen kennen hem. Echt toegang tot zijn aura is slechts één - pak 'm beet: twee - gegeven. "Er is een hemelsbreed verschil tussen mijn buiten- en binnenkant", zegt hij na het zoveelste kopje thee. 'Zijn' TEGEN-BEELD is op weg naar het einde. Naar het 99e, 100e en 101e gedicht. Daarna is het 'fini'!

Verliefden/Gelieven

Het ochtendmens Walenkamp mijmert veel deze weken en hij kijkt over de Nieuwe Rijn. Hij mediteert, denkt na en raadpleegt literatuur. Met de gedichten 99 en 100 wordt de grote finale ingeluid. De apotheose - 101 - is reeds gekozen door jan willem bruins en Jacowies Surie ("Zij is mijn rechter- en linkerhand, mijn alles"), met wie Ben Walenkamp samen Stichting TEGEN-BEELD vormt. "Het 101e gedicht gaat over 100 verliefden, die voor eens en voor altijd slapen", vertelt Ben Walenkamp. "Een prachtig werk van Federico García Lorca, die tijdens de Spaanse burgeroorlog werd vermoord. Maar ik ben er nog niet uit". Wat is het probleem? "Er zijn verschillende vertalingen van dit gedicht. In de ene wordt gesproken van 'verliefden' en in de andere van 'gelieven'. Proef je het verschil? Er mag geen misverstand bestaan. Het lijkt iets minuscuuls, maar is dat niet. De diepste diepte van het gedicht ligt juist in dat ene woord".

Succes

In 1992 is Ben Walenkamp met de muurgedichten begonnen. Aanvankelijk werd er geschamperd met een 'dit is niets voor Leiden'. De aversie en kritiek waren brandstof voor de in Warmond geboren Leidenaar. Na het eerste gedicht, in het Russisch - 'Dicht op de muur', hoek Kloksteeg/Nieuwsteeg, volgden er nog velen. In alle mogelijke talen. Ze brachten talloze buitenlanders naar Leiden, die met eigen ogen wilden aanschouwen dat 'hun' gedichten hier muren sieren. 'Ongekend', klonk het in de meest uiteenlopende talen, terwijl de camera's klikten. "Wanneer een project gaat lopen, willen plotseling allerlei mensen op de wagen springen", sneert Walenkamp. "Ze hadden het altijd al gezegd dat dit idee een succes zou worden, weet je wel? Zij willen opeens meedenken en meepraten". Dan zijn ze bij Walenkamp, Bruins en Surie aan het verkeerde adres. Zonder pardon wordt de deur gewezen of het telefoongesprek afgekapt. "Zoals de woekeraars uit de Tempel werden gejaagd", lacht de tevreden pijproker.

'Niks Toon Hermans'

Op straat wordt hij steevast aangehouden: "U bent die meneer van de gedichten, hè? Wanneer komt er iets van Toon Hermans of Annie M.G. Schmidt op de muur?". Ben Walenkamp gruwt dan. Niks Toon Hermans. Niks Annie M.G. Schmidt. Hij zoekt originaliteit, het diepere, hetgeen dat hém raakt en ontroert. Dat zijn andere namen: Lodeizen, Hanlo, Bloem, maar ook Kafáfis, Hussem, Bachmann en Jabra, voor Leiden onbekende fenomenen. Het zal Ben Walenkamp worst zijn! Een wandeling voor burgers of buitenlanders langs de gedichten? Met koptelefoons op? "Alsjeblieft niet. Vergeet het. Een gedicht roept emoties op, hoe kun je tien, twintig keer achter elkaar geëmotioneerd raken? Onmogelijk".

'Gemeente gaat schandalig met kunst om'

Ben Walenkamp, net terug van een 'bedevaart' naar Frankfurt, waar hij een tentoonstelling van Ives Klein bezocht, heeft weinig goede woorden over voor het kunstbeleid van Leiden. Hij spreekt van 'schandalig, zoals Leiden met kunst en cultuur omgaat'. Kunst is geen franje, kunst is een noodzaak, vindt hij. Walenkamp is 'woedend' over hoe Leiden met Rembrandt omgaat. Mensen met expertise zijn gepasseerd: "Het is nu te laat om van het Rembrandtjaar iets goeds te maken".

Wanneer het project Muurgedichten is afgerond, komt TEGEN-BEELD met iets nieuws, iets verrassends. Maar niet in Leiden. Vreemd, waarom geen Haiku's op stadse tegels? "Oh nee, doen wij niet", roept de ideeënmachine. "Deze drieregel versjes zijn mooi, hoor, maar het is niet nieuw, niet origineel. Ik ga niet na-apen". In 2005 worden waar nog nodig gedichten voorzien van een Nederlandse en Engelse vertaling. Verder moeten verschillende gedichten gerenoveerd worden. Er verschijnt ook een tweede boekje, een vervolg op 'Dicht op de muur - gedichten in Leiden'. In juni worden tijdens een openlucht poëziemanifestatie 101 gedichten voorgedragen. Daarna gaat Ben op reis, de accu opladen. Hij begint in Triëst in het café dat gefrequenteerd werd door schrijver James Joyce, vervolgt zijn tocht langs 'cultureel en economisch vervallen steden' als Marseille en Venetië. Om in Lissabon het café van dichter Pessoa te eindigen. "Cafés, cafés, cafés... en dat voor iemand; als ik, een niet-drinker. Haha".

(In de 'Het' van zondag 28 november 2004)


Op Terug Home Opvolgend onderwerp